Кич утырыйк бергәләп.

Фотографиягә төшерәбез дигәч Нурания теләр теләмәс кенә мәктәпкә укырга китте. Көн чыннан да кызык үтте, фотографиягә төшүдә кызга бик ошады. Балалар мәктәптән кайтырга чыкканда урамда яңгыр туктап, ялтырап кояш чыккан иде инде. Ләкин никтер кешеләрнең алар яши торган урамга баруы бераз шикләндерде аларны. Шунда малайларның берсе:
— Тагын кемдер үлгән ахыры, сезнең якка баралар кешеләр Нурия— дип ычкындырды.
— Күрше әби авырый дип әйткән иде дәү әни, бәлки үлгәндер дә, әнә бит шул тирәдәрәк кешеләр.— Нурия сүзен әйтеп тә бетерде, үзләренең капка төбенә ашыгыч ярдәм машинасы килүен күреп, балчыклы юлда таеп егыласын да аңламыйча өйгә таба чапты. Нурания бернидә аңламый апасы артыннан йөгерде. Капка төбенә килеп җитәм дигәндә, капкадан чыккан дәү әнисен күреп:
— Дәү әни, дәү әни нәрсә булды?
Бибинур апа күз яшьләрен сөртеп , ике кызны да кочагына алып:
— Әтиегез балакайларым, әтиегез үлде.
— Ничек? Кайчан?
— Әйдәгез кызым,әйдә, әниегез көтә, без инде мәктәпкә дә шалтыраткан идек,, сезне кайтып китте диделәр.
Нуриянең кулыннан сумкасы төшеп китте, ул бер капка төбенә җыела башлаган кешеләргә , бер дәү әнисенә карап ачыргаланып кычкырып җибәрде :
— Әтииииии.
Аның кычкыруы бөтен авылны яңгыратты, ул кабат:
— Әтиии- дип кычкырып өйгә чабып кереп китте.
Ишек кырыендагы кешеләр арасыннан ул эчкә таба үтте. Зур бүлмәдә диванда шәфкать туташы утыра, әнисе диванга яткан, тик әтисе юк, димәк дәү әнисе ялгышкан. Нурия әнисен күрүгә:
— Әни, әнием, нәрсә булды?
Нурзидә көч хәл белән диванга торып утырды да:
— Кызым, балам әәәә......— диде дә аңын югалтты. Нурия артыннан кереп җиткән Бибинур апа:
— Кызым әтиең үлде бит, юлда.... юлда аның каршысына камаз килгән, машина йөртүче исерек булган диләр, әтиең, әтиең машинадан качырга урын таба алмаган балам, ул камаз белән бәрелмим дип машинасын читкә борган, ләкин тайгак юл үзенекен эшләгән, үзенекен эшләгәәәән.
— Юююююююк, әти үлмәгәәәәән.
Бу юлы тыныч кына басып торган Нураниянең тавышы колак барабаннарын ярырлык итеп яңгырады. Ул янә, янә бер сүз кабатлады:
— Ююююююк, ююююк, ююююк......
Бибинур апа кайсы оныгын тынычландырырга белмәде. Икесен ике кулы белән кысып алды да аларга кушылып елый башлады.
Дәвамы бар.

— Шулай булмыйча ничек булсын инде кызым, әлбәттә ясыйм. Нурия киенеп клубка китте. Авыл эчендә әлегә йөрерлек тә түгел, киченнән явып киткән яңгырдан соң бары бутый киеп барырлык. Нурия анда да җаен тапты. Клубка хәтле бутый киеп барды да, клуб читендәрәк, көчеткәннәр арасынарак бутыен яшереп куеп, аягына туфлиен киде. Янәсе туфли белән дә батмыйча килгән. Кич бик матур үтте, дискатекада да яшьләр арганчы биеделәр. Шамил генә төрле яктан Нуриягә килеп караса да, кыз аңа ихтибар итмәде. Әлбәттә инде егетнең ачуы чыкты һәм әллә ачудан, әллә Нурия артыннан йөреп туйдымы, башка кыз белән бии башлады. Шуны гына көткән кебек Нурия тизрәк кайтыр якны карый башлады. Аның бит кеше күрмәгәндә бутыен да алып киясе бар. Нуриянең киткәнен күреп аңа классташы, дусты Регина иярде. Клубтан чыгуга Нурия бутыен алды да аягына киеп куйды. Бер бутыена бернәрсәдә булмаган, тик менә икенчесе клуб стенасына таба китеп, аңа каяндыр су җыелган булып чыкты. Әй Нуриянең җен ачуы чыкты шунда. Юл буе аның бутые чыпыр чапыр килеп тавыш чыгарып кайтты. Регина белән Нурия Нуриянең бутыеннан юл буе көлеп кайттылар. Әле өйгә кайткачта әнисе белгән кебек:
— Бәйрәмдә кызык булга ахыры, ачык тәрәзә аша көлгән тавышларыгыз өйгә хәтле ишетелде.- дип куйды.
— Көлерсең монда әнием- дип Нурия нәрсә булганны сөйләп:
— Менә шулай музыкальный шкатулка урынына мин бүген музыкальный бутый тыңлап кайттым әнием.
Нурзидә апа түзеп тора алмады көлеп җибәрде, әнисенең көлүе Нуриядә дә кызык тудырдымы, ул да әнисенә кушылып рәхәтләнеп көлде.
Ниһаять алар көткән көн килеп җитте. Нурзидә апа белән Нәби абый ике кызын ияртеп Казан каласына кунакка китте. Иң беренче эш итеп алар Нурания сүзен тыңлап трамвайга утырып шәһәр карап йөрделәр. Ә кич Әнвәр абыйның гаиләсе белән бергә циркка бардылар. Андагы күренеш, кеше күплеге кызларны хәйран калдырды. Ә инде кечкенә артистлар арена эчендә уйный башлагач бөтереп тә исләре китте. Кечкенә буйлы, лилипуд артислар күз ачып йомганчы күккә күтәрелде, нәзек баудан йөрде, ә клоуннар чыккач кызлар эчләре авыртканчы көлде. Төрле төсле матур кием кигән акробатлар цирк түбәсе янында ук очып йөргәнне караганда, кызлар шаккатты, хәттә Нурания әнисенә:
— Әни алар ничек оча,, канатлары да юк, курыкмыйлар да" - дип аптыраганын яшермәде. Менә ниһаять Нурания аю күрде. Үзеннән зур аюны җитәкләп чыккан лилипуд бик оста итеп аюга әмерләрен бирде, ә ул, шул кечкенә кешедән куркып, ул нәрсә әйтсә шуны эшләде. Цирк бетеп өйгә юл алгач та, Нурания юл буе андагы хайваннарны сөйләде. Аеруча маймыллар биюе ышаган булып чыкты аңа. Тик бәйрәм көннәре генә башка көнгә караганда никтер тизрәк үтә шул. Ләкин бу бәйрәм көннәре кызларның күңелләрендә бик матур тәэсир калдырды .
Менә яңадан укырга барырга, бары шунысы шатландыра, озакламый җәйге каникуллар җитә. Ә бүгенге көнне кызлар беркайчанда онытмый.
Бүген иртән үк ишеп ишеп яңгыр ява. Нурания яңгырны бик яратса да, бүген аның мәктәпкә барасы килмәде.
— Әни тиздән каникул, бернәрсә дә үзгәрми бит, әни бармыйм инде мәктәпкә ә.
— Кызым соңгы көннәр түз.
— Әни анда яңгыр, мәктәпкә барып җиткәнче чиләнеп бетәм бит.
— Син үзең яңгыр яратам дисең, үзеңнең яңгыр астында барасың килми. Ә син яраткан салават күпере чыкса, син күрми дә каласын бит.
— Мин аны өйдән карыйм, әни бармыйк инде ә...
— Аннары мин җибәрмәде дип әйтәсең бит. Оныттыңмы? Бәйрәм алдыннан көчле яңгыр яугач җибәрмәдем иде.
— Анда башка ул, анда, анда директор абый үзе безнең класс балаларын өйгә кайтарган.....әниииии.
— Үзеңә кара, ә син нишлисең кызым?— диде
Нурзидә апа Нуриягә таба борылып.
— Мин барам, бүген Хәниф фотоаппарат алып киләм диде, без фотографиягә төшәбез дип сөйләштек.
— Мин дә барам, апам белән төшәсем килә, апам мине дә фотога төшерер микән?
— Ник төшермәсен инде, син бит минем сеңлем.

Гөлчирә Галимова. Буа.
Март. 2024.
Язмышлар языла күкләрдә.
Өченче бүлек.
Нурания белән Нурия бүген мәктәптә тоткарланды. Озакламый 8 март бәйрәме. Һәрбер кызның әнисен шатландырасы килде. Элек һәрбер класс аерым бәйрәм үткәрсә, быел нигәдер күмәк бәйрәм оештырырга булдылар. Спортзалда әниләргә утырырга урыннар әзерләнде, ә түргә сәхнә оештырылды. Һәр класстан кемнедер чыгыш ясарга чакырдылар. Нурия бик теләп катнашырга булды. Нурания киресенчә карап утырырга гына теләвен әйтте. Арып, талып балалар мәктәптән өйләренә кайтырга чыкты. Язгы кояш нурлары шул хәтле җылыткан, аяк астында күлләвекләр барлыкка килгән. Кызлар, егетләр көлешә, көлешә өйләренә ашыкты. Менә үзләренең йортлары янына килеп җитүгә Нурания апасының пальто итәген тартып:
— Апааам, апам дим, оныттың мәллә? Апам, әни бит бүген өйдә, ә син шапкаңны да кимәгән, әни күрсә сүгә үзеңне.
Сеңлесенең сүзе вакытлы булды. Чыннан да соңгы арада Нурия дус кызларыннан калышырга теләмичә шапкасын салып, сумкасында йөртә башлаган иде. Нурия тиз генә шапкасын киеп бетергән генә иде, капкадан әнисе килеп чыкты да:
— Кайттыгызмы? Мин сезне югалткан идем, нигә соңладыгыз?
— Әни бәйрәм җитә бит, мәктәптә әзерлек бара. Әнии, ә әти кайттымы?
— Юк шул әле, эше бетмәгәндер, ярый бар кереп өстегезне алыштыра торыгыз, мин хәзер елга ерып җибәрәм дә керәм.
Нурия өйгә керүгә сеңлесенең битеннән үбеп:
— Рәхмәт сиңа сеңлем, әле дә син бар, син искә төшермәсәң баш бетте иде.
— Син дә мине яклыйсың бит, димәк мин дә сине якларга тиеш апам.
Әйе, бу чыннан да шулай иде, ике кыз бер берсе өчен җан атып яшәде, бер берсенә булышты.
Әнисе өйгә кереп , тәмле итеп чәй эчеп утырганда Казаннан әтиләре кайтып төште. Ул өс киемен салуга:
— Килегез әле яныма җимешләрем минем, карагыз әле әтиегез сезгә нинди күчтәнәчләр алып кайтты.
Кызлар урыннарыннан торып әтиләре янына ашыкты. Икесе әтиләренең ике бит уртасыннан үбеп, әтиләре биргән күчтәнәчләрне өстәл өстенә куйдылар.
— Әти ә син миңа аю алып кайтам дидең бит.
Үпкәләгән кыяфәтен чыгарып Нурания әтисенә карады.
— Кызым аюлар куркыныч иде, менә Әнвәр абыең май бәйрәменә кунакка чакырды һәм, һәәәәм....һәм без чын аюлар карарга циркка барырбыз дип сөйләштек.
Нәби күзен кыса төшеп Нурзидәгә карап:
— Әниегезне дә алып барырбыз.
— Уррраааааа, мин циркка барам.
Нурания шатлыгыннан нишләргә белмәде. Нурзидә апа гына:
— Кызым зур үсәсең, ә акылың һаман кечкенә балаларныкы кебек, шатланасың нәкъ менә биш яшьлек сабый бала.
— Мин үскәч тә шулай шатланачакмын, чөнки әтием мине үскәч тә циркка алып бара, шулай бит әтием?
— Шулай җимешем минем, шулай.
— Менә, менә, мин җимешем дип әйткәч яратмыйлар, ә әтиләренә ник бер сүз дәшсеннәр.
Хәзер инде Нурзидә апа кызларына үпкәләп карады.
— Әни үпкәләмә инде, тик әти чыннан да тәмле итеп, ничектер матур әйтә ул сүзне.
Нурия әнисен килеп кочаклады да:
— Әйт әнием, син дә әйт, без сезнең икегезне дә яратабыз.
— Юка еланнар....ярар, әйдә әтиегезнең ашыйсы киләдер, әйдәгез өстәл артына утырабыз.
Бәхетле мизгелләр тиз үтә шул, һәрбер көн үзенчәлекле булып уза. Әти әниең яныңда булу, аларның бер берсен хөрмәт итеп яшәүләре дә яшәргә көч өсти. Алай гына да түгел, нәкъ менә алар тормышын кабатлыйсы, гаиләң белән бер береңне аңлап бәхетле булып яшисе килә.
Тормыш тәгәрмәче шулай әкрен генә атлый бирде. Май бәйрәмнәре дә якынлашты. Авыл клубында бүген зур бәйрәм, алай гына да түгел, концерт беткәч яшьләр өчен дискатека да булачак. Нурия бик теләмәсә дә дуслары белән барырга булды. Нишләсәң дә тугызынчы класс артта калып бара. Нурия нишләргә белмәгән арада Нурзидә апа кызының чәченә матур итеп причёска да ясарга өлгерде. Бары Нурания авызын турсайтып:
— Бар, бар, әни миңа үскәч тагында матур причёска ясый, шулай бит әнием.

Нурзидә әнисе каршысына утырды, кулына тоткан тастымалын тарткалады, үзе:
— Аллага шөкер әни, әйтәм бит, яллар алганымны белгәч мәш киләләр, монда аш бүлмәсеннән чыгарга да юк алар заказлары белән.
Бибинур апа кызының тастымалны әйләндергәләп утырганын күреп:
— Сине нәрсәдер борчый ахыры кызым, нәрсә булды?
— Белмим әни ничек әйтергә дә. Мин....мин бүген бик начар йокладым. Төшемдә әллә нәрсәләр күреп бетердем. Мин ничектер куркудан уянып киттем имеш, үзем тирләп чыкканмын, ә авызымда тешем төшкән. Җитмәсә ул вак кыйпылчыкларга әйләнгән. Мин башта аңламыйча аны йотып карадым, аннары төкереп чыгарырга теләдем. Тик ничек кенә булмасын , мин авызымдагы кыйпылчыкларны төкереп бетерә алмадым. Куркуымнан мин чыннан да тирләп пешеп уянып киттем. Әни нәрсә бу? Бигрәк тә куркыныч төш булды бу.
— Хәерлегә булсын дип әйт кызым, хәерлегә булсын дип әйт.
— Әйтүе генә җиңел әни, ә минем йөрәгем үз урынында түгел. Нәрсәдер була кебек.
— Кирәкмәгән нәрсә уйлап утырма әле. Бар нәрсәне дә яхшыга юра кызым. Алланың рәхмәте ишетер, борчылма. Ә Нәби кая соң?
— Теше сызлаган иде, Казанга китте, энесенең дусты теш табибы икән, шунда алып барам дигән. Кичкә кайтып җитәр инде.
— Менә бит, төне буе икәү теш сызлаган аркасында йоклый алмаган, вәт бүген син шуңа шундый төш күргән дә инде. Ярый кызым, китим әле, ә син борчылма.
— Әни бераз утыр инде.
— Юк кызым, бүген җомга, намазларым бар. Әйе, бүген җомга, теләкләреңне телә балам, ихластан телә, барысы да яхшы булыр.
Дәвамы бар.

чыкты да инде укытучы апага. Шулай әкрен генә бергә укый башладык без аның белән. Контроль эшме, диктант дисеңме, мин дәфтәремне яшерә идем, ә ул гел карап күчерергә ниятли . Минем ачуым килә иде, хәттә кыйнар дәрәҗәгә җитә идем. Ә беркөнне ул мине коткарды. Дәрес бара, мин контроль эшкә яхшы әзерләндем, шпаргалка язып кесәмә тыктым. Нәкъ менә укытучы яныбыздан үткән вакытта шпаргалкам идәнгә төшкән бит. Укытучы күреп ачулана башлады, кайсыгызныкы дип. Ә кемнең әйтәсе килсен ди. Менә шунда Нәби урыныннан торып "- шпаргалка минеке апа, гафу итегез мин бүтән язмам "- дип укытучының күзенә туп туры карады. Әлбәттә инде минем исем китте, хәзер укытучы аны сүгә дип көттем. Тик укытучы апа киресенчә аны мактады" Үз гаебен таныган кеше - чиста күңелле, акыллы кеше булып үсә" - диде. Менә шул көннән без дуслаштык. Нәби гел артымнан йөрде, минем дә аңа булган хисләрем артканнан арта барды, әлбәттә инде башта балаларча дуслар гына идек. Мәктәпне тәмамлап Нәби армия сафларында хезмәт итте, ә мин көттем, сагынып көттем. Аңлавыгызча без авылдан ерак китмәдек, өйләнешеп колхозда эшләргә калдык. Аннары, аннары сез дөньяга аваз салдыгыз. Калганын үзегез беләсез.
— Әни сез шундый матурлар инде, ә без нинди булырбыз икән?
Нурия бер сеңлесенә, бер әнисенә карап:
— Минем дә сезнең кебек буласым килә.
Шунда Нурания пырхылдап көлеп җибәрде дә:
— Әнә Шамил чаба бит артыңнан, мәктәптән кайтканда да эт кебек ияреп йөри үзеңә, нәкъ менә әти белән әни кебек.
Нурия сеңлесенә усал итеп карады да:
— Эт дисең бит, мин эткә кияүгә чыгарга тиешме?— дип, сеңлесенең беләгеннән чеметеп алды.
— Әнииии, әйт инде апама, нигә миңа тия ул? Мин бит дөресен генә әйттем.
Нурзидә көлде генә, ә нәрсә әйтсен ул. Кызлар бер берсен төрткәләп аргач Нурзидә апа:
— Бетләрегезне койдыгызмы? Хәзер ун минут китап укырга һәм йокларга.
— Әни нигә гел китап укыйбыз соооң ? Укымыйча гына йокларга ярамыймы?— диде авызын суза төшеп Нурания.
— Беренчедән сүз байлыгыгыз ныгый, икенчедән, күп укыган саен сүзләр күз алдында тора, истә кала, ә диктант яза башлагач сез ул сүзне истә калдырасыз бит, укыган буласыз , менә шул сүзләр исегезгә төшә, язырга да җиңел була. Аннары, аннары йоклап китү өчен дә файдалы диләр, син моны белергә тиеш булачак табиб.
Нурзидә апа кызларның башларыннан сыйпап:
— Тыныч төннәр сезгә җимешләрем.
— Әнииии, без бит инде зурлар, нигә алай әйтәсең?
Нурания кабат үпкәләгән кыяфәтен чыгарып:
— Кызларым дип әйт.
— Шулаймы? Әтиегез җимешем дип әйткәч аңа каршы килмисез, ә миңа ярамыймы?
— Әти ....әти бит тәмле итеп әйтә.
Нураниянең йөзе балкый башлады, ул янә:
— Ул бит әти, аңа ярый.
— Менә әтиегез иртәгәдән сезне карар, коймагын да пешерер, пирогын да. Нинди, әти тәмле әйтә дип тора бит әле, ә тәмлеләр кирәк булгач әни кирәк, мин дә сезгә үпкәләдем, барыгыз йоклагыз.
Ике кыз әниләре янына килеп кочаклап алып, аның битеннән үбеп алдылар да тыныч йокы теләп караватларына яттылар.
— Сезгә дә тыныч йокы минем җимешләрем.
Бу юлы инде сүзләргә бәйләнүче булмады.
Көнгә караганда төн тизрәк үтә шул, күзеңне генә йомасың, инде уянырга вакыт та җиткән. Нурзидә кызларын сыйлап мәктәпкә озатты, алар кайткан төшкә тәмлеләр пешереп куярга сүз бирде, чөнки бүгенге көннән ул яллар алган иде. Әлбәттә инде кызлар бик шатланды, үзләре теләгән ризыкларга заказ да бирергә өлгерделәр. Кызлар китеп Нурзидә өстәл өстен җыярга да өлгермәде, тамакларын корып әнисе Бибинур әби килеп керде.
— Әни синме? Берәр нәрсә булмагандыр бит? Болай иртә килми идең әни.
— Ишектән кереп җитмәгән, ә син сораулар яудырың.
— Гафу ит әни, иртән килгәнгә бераз борчылуым иде.
— Зөмәрә апаң авырсынып тора бит, аның хәлен белдем, аннары синең өйдә икәнеңне беләм бит, сезнең урамнан үтеп, сезгә кермичә китмәдем.
— Керүең яхшы булган әни, Зөмәрә апаның хәле ничек?
— Ничек әйтим, көрәшә инде, озак тормас.
— Әни чәем кайнар, әйдә утыр, әнә иртән тәмлеләр дә пешерттеләр.
— Рәхмәт кызым, эчеп тормыйм, үзегез ничек, балалар укырга киттеме?

Гөлчирә Галимова. Буа.
Май. 2024.
Язмышлар языла күкләрдә.
Икенче бүлек.
Яшьлек еллары һәр кеше өчен дә үзенчәлекле һәм онытылмаслык хәтирәләр калдыра. Нурания яныннан өйгә кайтуга Нурия дә яшьлек елларына кире әйләнеп кайтты.
Нәни сеңлесе тууга ул аны тере курчак дип белде. Аннары курчак әкренләп кенә сөйләшә башлады, ә инде Нурания нәни пәпиләре белән йөреп киткәч, Нуриянең шатлыгы эченә сыймады. Ә сеңлесе берәр җирен авырттырып еласа, аның белән бергә елады. Үсә башлагач та ул аның фәрештәсе урынына иде, яклады, саклады, бик, бик яратты сеңлесен . Алар аерылмаслык, бер җан булып яшәде. Тик менә үсә төшкәндә булган бер хәл аның йөрәгенә һаман тыңгылык бирмәде.
Нуриягә 12 яшьләр тирәсе. Нурания әнисе белән кибеткә киттеләр, ә Нурия каз бәбкәләре саклап ишегалдында утырып калды. Бер заман капка ачылып китте дә, ишегалдына чегән хатыны кереп нәрсәдер сөйләнә башлады. Кечкенәдән әбисе "чегәннәр балаларны да урлый, алар белән сөйләшмәгез" дип торгач, Нурия башта куркып калды. Ә теге чегән һаман сөйләнә дә сөйләнә иде. Нурия бераз тыңлап торгач:
— Мин әнине чакырам хәзер - дип өйгә кереп китте. Өйдә сөйләшкән тавыш чыгарып, тиз генә кире чыгып:
— Әни идән юа, ул безгә бернәрсә дә кирәкми дип әйтте— дип ишек читенәрәк басты. Ә чегән хатыны Нуриягә карап торды да:
— Ә син алдый белмисең, тик белеп тор, синең язмышыңа сеңлеңнең бәхете язылган, сиңа аның өчен яшәргә өйрәнергә кирәк,- дип капканы шап итеп ябып чыгып китте. Әлбәттә инде кыз бу сүзләр нәрсәне аңлатканны аңлый алмады. Ул бу сүзләрне башында мең мәртәбә әйләндерде, ләкин барыбер җавабын таба алмады. Шулай көн артыннан көн үтте, бу сүзләр дә әкренләп арткы планга күчте.
Вакыт үтә барды, җәй бетеп, яңадан балаларны мәктәп үз эченә бетереп алып кереп китте. Нурия кечкенәдән үк табиб булырга хыялланса, Нурания исә укытучы булырга хыялланды. Кечкенәдән курчакларына дәрес укытты, хәтта укучылары арасында апасы да урын ала иде. Ә менә Нурия дәвалый башласа, киресенчә иң беренче эш итеп сеңлесен дәвалады.
Беркөнне сеңлесенә укол кадаган вакытта әтисе кайтып керде. Нәрсәдер сөйләнеп әнисенә зарлана башлады. Эшнең нәрсәдә икәнен белгәч Нурия аптырап тормады;
— Әтием, дару булмаса тозлы су белән авызыңны чайкат- дип авызыннан ычкындырганын сизми дә калды.
— Ә син каян беләсең нишләргә икәнен? — Әти кеше кызына сынау белән карап:
— Әллә син табипмы?
— Ишеткәнем бар, синең генә теш сызламый бит.
— Рәхмәт кызым, син генә мине дәвалый аласың.- дип, әти кеше кызының битеннән үбеп аш бүлмәсенә ашыкты.
Тик тозлы су гына коткара алмады әтисен, ул төне буе йокламыйча өй буйлап йөреп чыкты. Кыз да брргаланды, коридор идәненең бер тактасы ачу чыгарып, әтисе атлаган саен шыгырдады. Икенче көнне Нурия мәктәптә дәрестә дә йоклап киткән иде хәттә. Өйгә кайтуга , ашап, чәй әчүгә йокларга ятты. Кич белән әнисе ашарга чакыргач, Нурия әтисе юк икәнен аңлап:
— Әни, ә әти кая?
— Ул шәһәрдә кич куна бүген, тешен дәваларга китте, бик сызлады бит, әтиең Әнвәр абыйларыңда кич куна.
Нурия әнисенә сынаулы карашын ташлап:
— Әнииии, ә әти белән сез ничек таныштыгыз? Сез ничек бергә яши башладыгыз?
Үзеннән кечерәк Нурания апасының соравына үзе җавап бирергә ашыгып:
— Җитәкләп алып кайткан да, всё син минеке дигән.
Нурзидә апа Нураниянең башыннан сыйпап көлеп җибәрде һәм :
— Бераз син хаклы бит кызым, ә син каян беләсең?
— Дәү әни әйтте, ә нигә, дөрес түгелме?
— Дөресен дөрес, ә нигә сорарга булдыгыз шуны аңламыйм.
— Әни сөйлә инде, чыннан да беләсе килә бит.
Нурия әнисенә шундый итеп карады, Нурзидә апа түзмәде, әкрен генә сүзен башлады.
— Мин сөйлим, ә сез ашагыз. Ничек әйтим сезгә? Әтиегез белән безнең мәхәббәт мәктәп бусагасыннан ук башланды дисәм дә була. Әтиең әти, әнисе белән безнең авылга каяндыр күчеп кайттылар. Мин бишенче класста укый идем. Парта артында мин үзем генә утырырга ярата идем, тик, тик балалар күп сәбәпле, бәлки шулай насыйп булгангамы, бәлки башка буш урын булмагангамы, әтиеңне нәкъ менә минем яныма утыртып та куйдылар. Әй ачуым

оч ягыннан нәкъ менә син яраткан кебек, шомырт кара болыт килә. Ә без, без йөгереп диярлек печән ташыйбыз. Мин шунда синнән зуррак булсам да елый башладым, печәнне ташып бетерә алмабыз дип курыктым. Әни бит шул вакыт ук авырый иде, син генә сизми идең. Ләкин куркуым юкка булып чыкты, тирә күршеләр сәнәкләрен күтәреп килеп, бер тамчы арада печәнне ташып та бетерделәр.
— Әйе, синең артыннан чапкан Марат та килеп җиткән иде, тик, тик син аны гел кире кага идең, ник?
— Белмим, йөрәгемә әмер биреп булмый бит, аннары ул гел минем нервамда уйнады бит.
— Бәлки яратып йөргәндер дип уйламадыңмы?
— Син нәрсә инде? Мин ул хакта уйларга да теләмәдем.
— Шуңа күрә башка егет өчен янып көеп йөрдем дип әйтергә теләмисеңме?
— Кирәкми сеңлем, кирәкми.
— Бу юлы мин хата ясадым, гафу ит. Син Сәйдәшне үлеп яратканыңны да беләм, ләкин гомере генә кыска булды шул. Әгәр шул авыруы булмаса, бәлки сез дә бәхетле гомер кичергән булыр идегез.
— Мин башка кешене аның урынына, йөрәгем түренә кертә алмадым сеңлем, кертә алмадым.
— Апам, килер бер көн, мин ышанам, әйе, килер бер көн һәм син яңадан үз парыңны табарсың, син моңа лаек.
— Белмим сеңлем, белмим.
Нурия белән Нурания тәмле итеп чәй эчте. Сөйләшер сүз беткәч апасына китәргә вакыт җитте. Нурания апасын озатып, ишек яңагына сөялеп яңадан яңгыр яуганны күзәтә башлады. Аның күккә карап торганын гына көткән кебек, янә салават күпере чыкты.
Дәвамы бар.

Балачак дөньясы, балачак мизгелләре искиткеч хыяллары, матур теләкләре, онытылмаслык хәтирәләр калдырып, әкренләп алга таба барды. Чыннан да балачак, яшьлек елларыннан да матур истәлек бар микән? Ул яланаяк чабып үскән урам буйлары, кечеткән ачысы, билтәләнеп беткән чәчләр, кутырланган, чебиләнә башлаган куллар, скакалка сикерүләр, болар барысыда йөрәккә якын, онытылмаслык хатирә. Әниләрнең "Балам, ардың бит инде өйгә керегез, йоклагыз" - дип чәчләрдән иркәләүләре, аларның йомшак куллары һәм дә инде уен уйнап ашарга да онытып велосипедта йөрүләр, әлбәттә бар да истә.
Урамда ишеп яңгыр ява, Нурания тәрәзә кырыена сөялеп яңгыр тамчыларын күзәтә. Әнә нинди матур салават күпере чыкты бит, ничек сокланмыйча карап торып була соң бу табигый күренешкә. Шунда , кисәк чәйнек кайнаган тавышка айнып киткән кебек була Нурания. Әйе, чәй кайнады, димәк озакламый апасы да килеп җитәчәк. Яше шактый алга таба барсада , әле дә кияүгә чыкмады бит Нурия. Арттыннан йөрүчеләр дә күп булды, ләкин никтер берсенә дә күңеле ятмады аның. Авылда фельдшер булып эшләү дәверендә ул үзен кирәкле кеше итеп санады. Авыл халкы да бик яратты аны, яратмаслык түгел шул апасы, яратмаслык түгел, ул һәркемгә хөрмәт итеп карады, көнме, төнме кеше чакыруга тизрәк ярдәмгә ашыкты, кеше өчен борчылды.
Ниһаять көтеп алган кунак та килеп җитте.
-— Апам ялындырып кына йөрисең инде.
— Нинди ялындыру , анда ишеп яңгыр ява, әле бераз кибеткә кереп тордым.
— Әйе, мин дә сине көтеп тәрәзәдән карап тордым.
— Синең яраткан салават күпере дә сине күзәтте.- Нурия пырхылдап көлеп җибәрде дә— Син гомерең буе салават күпере артыннан күзәттең бит.
— Әйе, нигәдер мин яңгырлы көннәрне күбрәк яратам.
— Нигәдееер? Соң син яңгыр ява башлауга әнине аптырата идең" Әни яңгыр ява, мәктәпкә бармыйм, бөтен чәчем югешләнә, аннары малайлар пумала баш дип көләләр" дия идең.
— Ә үзең? Син үзең дә оста файдалана идең бит, "Нурания бармагач нигә мин барырга тиеш"'- дип миннән алда караватыңа менем ята идең.
— Ә бәрәңге алганда нәрсә? Дуслар туганнар җыелышып ярты көндә алып бетерә идек. Хәтерлисеңме? Син өченче класста укыганда, синең классташың маймылланып , синең кечкенә чиләгеңне башына кигән иде— Нурия тагын көлә башлады, ул шул хәтле матур һәм ымсындырып көлде, Нурания түзмәде, аңа кушылып көлеп:
— Җүләр бит, башын тыкты тик ала алмады, чиләк төбе тар иде, башы кысылып калды.
— Әниләр дә башта безгә кушылып көлде ул вакытта, аннары гына Шамилнең башын көч хәл белән чиләктән алдылар.
Нурания тагын пырхылдап көлеп җибәрде дә:
— Ә колагы, ккккколааагы ишәк колагы кебек бер атналап торды, шеше бетмәде.
Кызлар хәзер икәүләп рәхәтләнеп көлде.
Нурия сеңлесенә карап:
— Әйе яшьлек, эх бер генә көнгә кире яшь чакка кайтасы иде.
Нурания әкрен генә корсагын сыйпап алып:
— Минем яшьлегем озакламый аваз салачак.
Нурия корсаклы сеңлесенә карап:
— Әй онытып торам, яңгырдан качып кибеткә кергән идем, күзем тузды, күпме матур бала әйберләре, менә кара әле.— дип сумкасыннан бала киемнәре чыгарып, үзе үк яңадан сокланып:
— Бигрәк матурлар, шулай бит?
Нурания әллә нишләп китте, ул апасына нәрсә әйтергә белми карап торды да:
— Апам син нигә алдың бала әйберләрен, әле иртә бит. Аннары үзең беләсең бит инде, беренче корсагым әни каты авырып яткан вакытта төште, мин бик борчылдым ,бөтен йөрәгем аша уздырдым иде әни авыруын, шуңа бу баланы да югалтырга теләмәс идем, аннары бала әйберен вакытыннан алда алырга ярамый дигәнгә дә шуннан бирле ышанам. Ул вакытта да бит әни синең кебек кызыгып бала әйберләре ала башлаган иде.
— Гафу ит мине, мин ул хакта уйламадым.
— Ярар, әйдә чәй эчәбез.
Нурания чәшкәләргә чәй ясады, ике туган бер берсенең каршысына утырды.
— Нурания ә син гел әни сыман чәй ясыйсың. Нигәдер нәкъ менә синдә мин әни ясаган чәй эчәм сыман, ниндидер хуш исе тарала. Хәтерлисеңме, әни һәрвакыт безгә җимешле, төрле үләнле чәй ясап куя иде, хәттә кызуда су эчәсе килүне баса иде. Әни, әни, әни һәрвакыт истә тора. Бервакыт әни тракторист белән сөйләшеп печән алып кайтты, хәтерлисеңме? Түбән

Гөлчирә Галимова. Буа.
Март. 2024.
Язмышлар языла күкләрдә.
Беренче бүлек.
Кеше язмышы нәкъ менә табигый кичерешләре белән бәйле яисә табигатькә охшаш дияр идем мин. Табигый күренешләре үзгәреп торган кебек, кеше язмышлары да үзгәрә. Алай гына да түгел, әллә каян килеп чыккан яңгыр сыман, кеше күңеле дә бер мизгел эчендә үзгәрергә, күз яшьләре түгелергә мөмкин. Табигать үзенең күренешләре белән кеше белән ярыша сыман. Вакыты белән искән салкын җилләре, күз ачып булмаслык кар бураннары, ишеп яуган яңгырлар , челтерәп аккан чишмә сулары, болар һәрберсе нидер хәтерләтә. Мәсьәлән ишеп яңгыр ява, кеше шул вакыт үксеп еларга мөмкин, кар бураннар улаганда кешенең күңеле каядыр ашкына, челтерәп чишмә сулары акканда кешенең кәефе күтәрелә, аның җырлыйсы килә башлый. Һәр нәрсә үз урынында һәм кешенең язмышы белән бәйләнгән.
Менә бүген дә кояш нурлары тәрәзә аша кереп, тәмләп йоклап яткан Нураниянең күзеннән иркәли иде. Тик кыз гына кояшка бер күтәрелеп карады да, башын юрган астына тыкты. Тик тынычлык озакка бармады, идәндә иснәнеп йөргән песи баласы Нураниянең аркасына менеп утырды да, аяклары белән массаж ясаган кебек, кызның аркасына нәни аяклары белән төрткәләде. Нурания ачуы чыгып:
— Кит әле бар, кит дим мин сиңа.
Песи баласының гына китәсе килмәде. Кызының тавышын ишетеп, бүлмәгә кергән әнисе:
— Йокы чүлмәге, әллә кайчан уянырга вакыт, әнә апаң күптән аяк өстендә йөри.
— Әни минем йокым килә.
— Әле дә песи баласы бар сине уятырга, кызым тор, мәктәпкә барып практика үтәсең бар.
— Минем барасым килми.
— Апаң белән тиз генә барып эшегезне бетерергә кирәк. Әнә әтиең аннары шәһәргә зоопаркка алып барам диде.
— Әниии, минем барасым килмииииии.
— Кая? Зоопарккамы?
— Анда да, монда да, минем йокым килә.
— Кемнең йокысы килә әле монда? Ә кем иң беренче эшне бетерәбез дип кичә мактанды?
— Бүлмәгә сеңлесенә елмаеп карап, үзеннән өч кенә яшькә зуррак апасы Нурия килеп керде.
— Кызлар әйдә сүзләрегез бетмәс сезнең, минем бүген кире фермага барасым бар, яңа таналар кайта икән, ә сез чәй эчеп мәктәпкә барырсыз. — дип, Нурзидә апа кызларының битләреннән үбеп бүлмәдән чыгып китте.
Әниләре пешереп калдырган коймак белән каймак тиз бетте. Кызлар сөйләшә, сөйләшә мәктәп бакчасына китте. Балалар белән эшләп, сүз куертып, шул ук арада уйнарга да өлгерде алар. Бер сәгатькә генә киткән кызларның эшләре өч сәгатькә сузылды, чөнки чүп үләне дә тик тормаган, тезгә җитәрлек булып үскән. Менә Нурия дә соңгы түтәленә керде. Апасы янына булышырга килгән Нурания апасы каршысына басып тиз, тиз эшли башлаган иде, кисәктән генә кычкырып җибәрде :
— Аааааааа, аягыыыыым.
Нурия кулындагы матигын җиргә бәреп сеңлесенең аягын карады. Тик аягы гына кызыл канга буялган һәм нәрсә булганы күренми иде. Якындарак эшләгән укытучы килеп Нуранияне күтәреп мәктәпкә алып кереп китте. Узыштан эшли башлаган классташ малай, үзе белән шәһәрдән кайткан туганын алып килгән булышырга һәм тегесе рәтләп матик белән эшли белмәү сәбәпле, үлән арасыннан кызның аягы да күренмәгәнме, матигы белән Нураниянең аягына бәргән булып чыкты. Нурия исә сеңлесенең ачыргаланып кычкыруын тыңлап, аның аягын авырттыручы малайдан уч алырга ниятләде. Бер мизгел эчендә малайны түтәлгә сузып салып кыйный ук башлады. Аны көчкә теге малайдан аерып алдылар , бары шуннан соң гына Нурия ашыгып мәктәпкә керде. Апасын күрүгә Нурания:
— Апаам, апааам, әйдә өйгә кайтабыз.— диде ул яшь аралаш. Әйе, ул апасына һәрвакытта да апа гына түгел, апам диде, аны яратып, аны кечкенәдән хөрмәт итәргә өйрәнеп үсте ул. Чөнки ул аның кечкенәдән дусты да, ярдәмчесе дә, яклаучысы да, сердәше дә иде.
Төрле мәшәкатьләр, караңгы кичкә кадәр уйнаулар, шуларга кушылган бакча эшләре белән җәй тиз үтеп тә китте. Яңа баштан мәктәп балалар өчен үз ишекләрен ачты.

--Җитте сезгә, мә бау Рәзиләнең аяк кулларын бәйлә.
--Сиңа кирәк булса бәйлә, мин туганымны үз кулларым белән богауламыйм. Без бер бөтен икебезне бергә бәйлә.
Артур ачуы чыгып Рәзиләне Рәсиләгә якынырак сөйри башлады. Шул вакыт Рәсилә кулына тотып утырган мендәрен Артурга бәрде.Теге кисәктән бәрелгән мендәрдән сискәнеп әздән генә егылмады. Кызлар шуннан файдаланып Артурны төртеп ектылар.Икесе ике яктан суккалый башлады. Ләкин ул кызлар кулыннан җиңел очкынды. Күзе нигәдер тәрәзә төбенә кергән пычакка төште. Бер мизгелдә барып алды да Рәзиләгә кадар өчен кулын күтәрде. Рәсилә пычак Рәзиләгә таба караганын күреп алар арасына керде. Кисәктән аткан тавыш ишетелде. Артур кылтырап куйды да идәнгә ауды, анын өстенә Рәсиләдә ө
егылды .Рәзиләгә дигән пычакны Рәсиләгә кадарга өлгергән булып чыкты.
Рәзилә куркуыннан кычкырып җибәрде. Ишектән ике полицейский белән Дамир керде. Кергәндә Артур пычак күтәреп торганны күреп берсе атып җибәрә. ләкин соңа кала пычак Рәсиләнең үпкәсенә керә.
Кичекмәстән ашыгыч ярдәм машинасын дәшәләр. Машинаны  көткән арада Рәзилә кыскача нәрсә булганны сөйләп бирә
Дамирның килүенә гаҗәпләнеп
--Син ничек белдең?
--Мин кайтканда күрдем Артурны, яхшы гына әйткәләшеп алдык,
Ул мин борылган арада башыма сугып китте, төнге каравылчы мине күреп аңыма китерде.  Мин нигәдер синең өчен
борчылдым һәм полиция чакырдым ,монда килдек соңа гына калдык. Ашыгыч ярдәм машинасы килеп Рәсиләне, беррәттән Артурны да хастахәнәгә алып китте. Табиблар Рәсиләгә кичекмәстән операция ясарга кирәк үпкәсенә каты зыян килгән дигәч, Рәзилә үзен  тәкдим итте .Рәсиләгә операция ясаганда туарга өлгермәгән баласын да алырга туры килә.
Язмыш, күрәчәк кешене нинди генә сынаулар үтәргә дучар итми .Тормыш сукмаклары бик сикәлтәле шул, ярату белән беррәттән нәфрәт йөри. Нигә сон кешеләр яраткан кешеләрен аңларга теләми? Нигә үз бәхетләренә аяк чала? Бәхетләре яннарында гына йөргәнне күрергә теләми? Гомер бик кыска, әгәр сине яратучы бар икән нигә соң шул сөю диңгезенә чуммаска? Бер береңнән гаеп эзләп араларны бозарга?Хыялдагы ярны эзләп  чынбарлыктагыны күрми, калганны нигә аңламыйлар соң?
  Рәсилә күзен ачты,.янында Рәзилә ятканны күргәч
--Без кая? Без нишлибез монда?
Рәзилә туганына елмаеп
— Безнең хәзер икебезгә бер йөрәк кенә түгел бер үпкәдә туганым.
--Артур кая?
--Ул да монда, аңада операция булды.
Рәсиләнең күзенә яшь тулды
— Нишләде ул җүләр ? Нигә? Нигә мәхәббәтебезне аңламады?
— Җитәр Рәсилә, аңлыйм сиңа авыр, яраткан кешене оныту җиңел түгел, аңла ул безне үтерергә теләде. Бәхеткә полиция килеп җитте.
--Ул сүзендә торды, әниләргә яңа елны үлгәнче онытылмаслык ясады .Быелгы туган көнен әни оныта алмаячак.
Вакыт үтте, кызлар исән сау терелеп хастахәнәдән чыкты. Дамир озакка сузмыйча Рәзилә белән язмышын бергә кушты. Туйда Рәсилә шахит егете белән дуслашып ,егет белән кыз булып очраша башлады ,Рәсиләгә әле һаман авыр иде, ул егетләргә ошанычын югалты. Артурны норкотик әйберләр куллануында раслап , Дамирны да, кызларны да үтерергә маташуы өчен  15 елга төрмәгә утырттылар.