Татар ядкарьләре

Вакытыгыз, тормышыгыз бәрәкәт белән узсын!
Җомга көннәребез мөбарәк булсын🤲

Фотограф Фәрит Гобәев фотолары. Фәрит Гобәев – Казан фотография мәктәбен булдыручы оста.
 
Бу атнаның якшәмбесендә аның озакка сузылган авырудан соң вафат булуы турында хәбәр чыкты. Ул Испаниянең Барселона шәһәрендә булган. Фотографка 75 яшь иде.
 
Фәрит Гобәев Казан университетын тәмамлап, бик озак еллар республика басмаларында эшли. 1970 елда Казан фотографларын берләштергән “ТАСМА” оешмасын булдыра. 1990 елларда Мәскәүгә китеп, Россия газета-журналларында эшли. 2010 елларда Казанга кайта, төрле басмалар белән хезмәттәшлек итә.  
 
Фәрит Гобәев Союз күләмендәге дистәләгән шәхси күргәзмә оештырган фотограф. Ул шулай ук Париж, Нью-Йорк, Вашингтон, Амстердамда да шәхси күргәзмәләр оештырган. Фәрит Гобәев “Россиянең йөз еллык тарихы фотоларда” фотоальбомы авторларының берсе.
 
2023 елда фотограф Тукай премиясенә дә тәкъдим ителгән иде.

Фотоларда:
1. Авылда туй
2. Кукмарада Сабан туе
3. Америка хатыны Рязаньда
4. Матурлык корбаннар сорый
5. Яшүсмерләр өчен колониядә
6. Армиягә озату - яшьләр
7. Армиягә озату - өлкәннәр
8. Яңа Чәчкапта 1 май концерты
9. "Бер генә суырам да ташлыйм!"
10. Фәрит Гобәев

🪿«Ата казга сәлам бирү» -бу нәрсә дигән сүз?
#телбизәкләребез

Яше тулмаган баланы көзгегә каратсаң, теле ачылмаячак, имеш. Татарда шундый ышану бар, бу хакта Нәкый Исәнбәтнең «Татар мифлары» китабында да язылган.

Бу бала үзен күреп курыкмасын өчен барлыкка килгән ышану булса кирәк. Шуңа күрә кечкенә бала булган йортта көзгеләрне каплап куйганнар.

Ролик #ясалма_фәһем технологияләре кулланып әзерләнде.

🔔Яшьлекләрен комсомол булып үткәргән буынны бүгенге КОМСОМОЛ КӨНЕ белән котлыйбыз!

Комсомол оешмалары эшчәнлеге - яшьлекләрен СССР да уздырганнарның барысына да диярлек кагылган тарихи чынбарлык.
Комсомол булган һәркемнең әлеге оешмалар эшчәнлеге белән бәйле үз истәлекләре, хатирәләре бар.
Алар комсомолга керүгә, членлык взносларын түләүгә, комсомол оешмасы җитәкчеләрен сайлауга, утырышларында катнашуга, төрле чаралар уздыруга, илкүләм зур төзелешләрдә катнашуга, тагын әллә ниләргә бәйле.
Шуларның кайсыларына бәйле кемдә нинди истәлек бар, безнең белән уртаклашырга чакырабыз.
Хәтирәләрегезне яңарту башында исегезгә комсомолга керер алдыннан ВЛКСМ аббревиатурасын хәтердә калдырыр өчен халкыбыз уйлап тапкан супер "Вәли лапаста кәҗә савып маташа" җөмләсен искә төшерәбез.

Узган атнада танылган фольклорчы галим Фатыйх Ибраһим улы Урманчеевның тууына 90 ел тулуга багышланган "Гуманитар фәннәр парадигмасында фольклор" дип аталган фәнни-гамәли конференциядә (конференциянең оештыручысы Г. Ибраһимов исемендәге Тел әдәбият Һәм сәнгать институты) Тува республикасы башкаласы Кызыл шәһәренең А. Б. Чыргал-оола исемендәге сәнгать колледжы укытучысы Ховалыг Хеймер-оол Ким-оолович та чыгыш ясады. Ул тува халкына хас булган хоомейның (тамак белән җырлауның) үзенчәлекләрен, ысулларын өйрәнүче дә, танылган башкаручы да.
Бүген без сезгә аның башкаруында аю, як, дөя кебек хайваннар тавышына охшатып башкару ысулын тәкъдим итәбез. Хеймер-оол әйтүенчә, бу ысул башкаручының тавыш ярыларын да резонатор буларак куллана белү осталыгына бәйле.
Бик борынгы заманнарда чиксез далаларны иңләгән бабаларыбыз варислары булганга, күрәсең,
бу төр әсәрләр бүген дә тарихыбызның әллә кай заманнарында, әллә ничә кат туфрагында күмелеп калган хисләребезне дә кузгаталар.
Алдагы көннәрдә хоомей башкаруның тагын берничә ысулы белән таныштырырбыз.
#тугандашларыбыз

Телебездән төшеп калган, төшеп баручы сүзләрне бүген дә барлыйбыз. Бүгенге сүзебез төшеп калган сүзләр рәтендә каралучы, тәүлекнең таңга бәйле вакытын билгеләүче АЛАТАҢ сүзе. Игътибар белән карасак, бу АЛА һәм ТАҢ сүзләреннән торучы кушма сүз. Аның телебездә БОЛАТАҢ дигән лексик варианты да булган.
Бу сүзләр белән элек без таңның ачылыр-ачылмас вакытын белдергәнбез. Бүген исә тәүлекнең бу вакытын билгеләп, аерым атап торуның кирәген тапмыйбыз. Күрәсең, гомерләренең зур өлешен далалар гизеп уздырырга мәҗбүр булган күчмә тормышлы бабаларыбызга тәүлекнең һәр мизгелен белдерү кирәк булган. Ул гына да түгел, бу чор әби-бабаларыбыз кояшка гына түгел, йолдызларга да табынганнар. Алар табыну йолалары башкарганда йола теләкләре дә әйткәннәр. Аларның кайберләре бүгенге көндә мәкаль-әйтемнәр рәтендә әле дә сакланып киләләр. Мәсәлән, Алатаң, Болатаң, Тимерказык (котып (поляр) йолдызы) - Олатаң (олы атаң мәгънәсендә).
Телебезнең лексик составын узгандагы тормышыбызда кулланылган сүзләр хисабына баету мөмкинлекләре әле дә бар. АЛАТАҢ сүзе нәкъ менә шундый сүз.
"Самолетың кайчан очачак" дигән сорауга бик рәхәтләнеп, ПОДУТРО димичә, "Иртәгә АЛАТАҢда" дип җавап биреп була икән.

#архаик_сүз
#тарихи_сүз

Артистның иң зур бәхете – сөйкемле булу, ә Шәүкәт абый үзенә тартып торды.
🎭
Аның күзләре ут чәчә иде. Шуңа күрә халык, ул сәхнәгә килеп чыгуга, кул чабып, җылы итеп каршы алды.

Шәүкәт абый Биктимеров бик гади кеше, аның белән сөйләшү һәрвакыт җиңел иде. Акыллы, зирәк кеше булса да, үзенең белгәннәре белән мактанып, масаеп йөрмәде. Күбрәк «җүләргә» сабышты, ул – аның битлеге. Ә болай ул шактый акыллы кеше, әз генә хәйләсе дә бар, хәйләне бит акылның бер билгесе диләр.

Марсель Хәкимович: «Театрда иң татар артист кем, дип сорасалар, мин, Шәүкәт Биктимеров дип әйтәм!» – дия торган иде. Ул әйтсә, белеп әйтә, билгеле. (Равил Шәрәфиев)
#бу_көн_туган_көн
☀☀☀
ШӘҮКӘТ БИКТИМЕРОВ
(28.10.1928-28.05.2012)

Җил чыга да, җиргә яфрак ява,
Саргаю да матур булыр икән.
Картаю да шундый булсын иде.
Без киткәч тә, игелеге калып,
Якты нуры җиргә тулсын иде.
Булат Ибраһим

#татар_акылы

27 октябрьдә Кытайда туган, Казахстанда танылган күренекле татар рәссамы Камил Муллашевның туган көне.  Аңа 82 яшь тула. Камил Муллашев - Татарстанның халык рәссамы, Габдулла Тукай премиясе лауреаты.

Камил Муллашев 1944 елда Кытайның Өремче (Урумчи) шәһәрендә татар гаиләсендә дөньяга килә. Әти-әнисе репрессияләрдән качып Семипалатинск шәһәреннән Кытайга күченгән була. Әтисе Вәлиәхмәт каллиграф, әнисе укытучы булып эшли. Камил балачактан татар, уйгыр, казах һәм кытай телләрендә сөйләшә.

1963 елда гаиләсе Советлар Союзына кайта. Булачак рәссамга башта Казахстанда көтүче ярдәмчесе булып эшләргә, сарык абзарларын төзәтергә, тракторда печән ташырга туры килә. Соңрак ул Алматы сәнгать училищесын, 1978 елда Мәскәүдәге Суриков исемендәге сәнгать институтын тәмамлый. Анда атаклы рәссам Таһир Сәлахов остаханәсендә белем ала.

Камил Муллашев реализмнан алып абстракциягә кадәр төрле алымнар куллана. Картиналарында символизм, фантастик образлар, фәлсәфи фикерләү көчле. Рәссам чынбарлыкны гына сурәтләми, аның аша кеше, табигать, вакыт һәм галәм арасындагы бәйләнешләрне күрсәтергә омтыла.

1978 елда иҗат ителгән «Җир һәм вакыт. Казахстан» триптихында дала, космос һәм кеше образлары берләшә. Картина 1984 елда Парижда күрсәтелә һәм Франция Сәнгать академиясенең көмеш медаленә лаек була. Картина Третьяков галереясендә саклана.

Муллашев татар тарихына еш мөрәҗәгать итә. Аның «Сөембикә-ханбикә», «Кыпчак кызы», «Сабантуй», «Идел буенда» кебек әсәрләре бар. Шушы һәм башка картиналары өчен ул 2009 елда Татарстанның Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясен ала.

Рәссамның соңгы еллардагы иҗатында сюрреализмга якын фантастик күренешләр дә очрый. «Параллель дөньялар», «Безне тудыручы дөнья» кебек картиналарында ул галәм серләре, кешелекнең киләчәге турында уйлана.

Камил Муллашев иҗаттан туктамый. 2024 елда аның әсәрләре Венеция биенналесендә, Дубайда һәм Мәскәүдә күрсәтелә.
«Мин барысын да яратып эшлим», ди рәссам.

Фотоларда:
1. Җир һәм вакыт. Казахстан
2. Икмәк
3. Ак чүлдә
4. Чыңгыз хан
5. Иртә
6. Балалар уйный
7. Габдулла Тукай
8. Сөембикә-ханбикә
9. Вакыт аша очу
10. Камил Муллашев үзен ничек күрә