Новое Распределяем каналы MAX по категориям и территориям. Читать новость
Открытый канал ID 68986579506624

Тыва Чазак

Тыва Республиканың Чазааның албан езузунуң медээлери

Открыть в MAX

Публикации за период

По реакциям

Поиск и вся лента — после бесплатной регистрации. Свои даты — по подписке; владелец канала видит их бесплатно. Сортировка по реакциям — по подписке. Зарегистрироваться

Загрузка…

🔹 Тывада хүрең адыгларның көвүдээни-биле, чурттакчылыг черлерже үнүп болурунуң айыылы улуг бооп артпышаан. Понедельникте, неделяның аппарат хуралында, республиканың дириг амытаннар камгалаар күрүне комитединиң удуртукчузу Артыш Салчак амгы байдалды илеткээн. Чурттакчы чоннуң дыңнадыгларындан алырга, суурлар чоогунга адыглар көстүрү эвээжээр туржук, харын-даа көвүдеп турарын ол демдеглээн. Аңчыларныы-биле алырга, дыңзыг сооктар дүжүп, тайгага хар чыдыптарга чедир ол айыыл декабрьга чедир уламчылаар. «Ноябрьның дургузунда адыглар кижилерге болгаш мал-маганга эң-не улуг айыылды тургузуп болур» - деп, Артыш Салчак демдеглээн.

Улуг-Хем, Бии-Хем, Эрзин, Сүт-Хөл, Кызыл, Таңды, Тес-Хем, Барыын-Хемчик, Чөөн-Хемчик, Бай-Тайга, Тере-Хөл кожууннарда база Кызыл хоорайда адыг көргениниң дугайында 56 дыңнадыг эрткен неделяда кирген. Кызылдан ийи медээ меге болган: бирээзинде улус улуг ытты, а өскезинде аътты адыг деп бодааннар. Ынчалза-даа 25 медээ бадыткаттынган, айыылдыг араатаннар узуткаттынган.

Адыгның дорт халдап кээринден аңгыда, өске айыыл база тывылган — трихинеллёз аарыын халдадып ап болуру. Октябрьның 20-де өлүрген адыгның эъдин лабораторияга хынап көөрге, аарыг тарадыкчызы илереттингенин ветеринария албанының удуртукчузу Юрий Оруспай дыңнаткан. Трихинеллёз – кижини инвалид апаарынга чедирип болур айыылдыг паразиттиг халдавыр. Трихинелланың курттары доңурарга-даа, ыштаарга-даа, дузаарга-даа өлбес. Өлүрген тывыжын лабораторияга хынадып алыры – камгалалдың чаңгыс бүзүрелдиг аргазы ол. Бии-Хем кожууннуң ниити ажыглалдың аңныыр черлеринден аткан адыг аарыг болганы-биле, бир чылдың карантинин ында чарлаан.

Амгы үеде республиканың чурттакчыларынга айыылдыг байдал артканындан, регионнуң девискээринде киирген кызыгаарлаашкыннарны шыңгыы сагыырын сүмелеп турар. Муниципалдыг удуртукчуларга малчын коданнар-биле харылзажып, кандыг-даа айыыл тургустунуп келзе аңчыларга дүрген дыңнадырын сагындырган. Бо неделяда, школачы дыштанылга хүннери чоруп турар, ынчангаш уругларның болгаш элээдилерниң айыыл чок чоруунче онза кичээнгейни угландырар. Тус чер бот-башкарылга органнарының удуртукчуларынга комендант шагын сагып турарын, арыг агаарже азы дыштанылга баазаларынче коллективтиг үнүүшкүннерни болдурбазын боттары хайгааралга алырын сүмелээн. Оон аңгыда, тургустунган бо амгы байдалдар үезинде, ажы-төлдү малчын аалдарже чорутпазын ада-иелерге шыңгыы сагындырган. Республикада 318 малчын турлаглар айыылдыг зонада, оларның чүгле 164-үнде коргудар тускай дериг-херекселдерни салган.

Тывада арга-арыг девискээрлеринче болгаш аңаа чоок чыдар черлерже үнүүшкүннү хораан дугайында республика Баштыңының айтыышкыны ноябрь 30-ге чедир күштүг дээрзин сагындыраал. Назы четпээн уруглар улуг улус чокта даштыгаар караңгыда үнүп болбас. Ол ышкаш спортчу хемчеглер, слеттар болгаш өске-даа массалыг чыыштар чыыры, турисчи кокпаларже болгаш экологтуг маршруттарже үнери база хоруглуг. 13 муниципалдыг тургузугда тус чер деңнелинде кезээде белен чоруктуң чуруму ам-даа күштүг, ол ышкаш арга-арыглыг черлерже баары болгаш ынаар машиналыг кирери хоруглуг.

Кожууннарда чоннуң айыыл чок чоруун камгалаары-биле 500 ажыг аңчылар кирген 89 бригада ажылдап турар. Аңчылар суурлар, малчын аалдарже чоокшулап, мал-маганче халдап, херек кырында айыылды тургузуп турар адыгларның санын өйлеп-таарыштырып турар.
Просмотры: 49
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности

Репост из «Владислав Ховалыг»

За девять месяцев 2026 года туристический поток в Туву вырос в два раза. Регион принял 78,1 тысячи гостей против 39,5 тысячи за аналогичный период прошлого года.

Такой результат - следствие системной работы по нацпроекту «Туризм и гостеприимство». В республике открываются современные базы и глэмпинги, обустраиваются экотропы, действует адресная поддержка для профильного бизнеса. Серьезный стимул развитию отрасли дали расширение авиасообщения, включая международные рейсы, и проведение крупных событий, таких как IV Международный буддийский форум в Кызыле.

Узнаваемость региона помогает привлекать новые инвестиции и сохранять уникальное культурное наследие Тувы.
Просмотры: 190
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности
🔹Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг «Межегейхөмүр» компанияның чиңгине директору Александр Лукиных база «Промресурс» компания бөлүүн хөгжүдер директору Владимир Роккель-биле ужурашкан. Ийи тала 2027-2030 чылдарда кады ажылдажылга планнарын сайгарган.

Бүдүрүлге хөмүр-даш тывыжының хемчээлин көвүдедип, улуг хемчээлдиг технологтуг эде чаартылганы чорудар планныг. Бо чүүл республиканың чурттакчыларынга немелде ажылчын олуттарны ажыдар.

«Узун хуусаалыг болгаш үре-түңнелдиг кады ажылдажылганы тургузары-биле демнежилгениң шупту угланыышкыннарын ханы шинчилеп көөр мен» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.

Ужуражылга үезинде бизнестиң социал харыысалгазын аңгы сайгарып чугаалашкан. Компанияның удуртукчулары уруглар бажыңнарын база өскүс уругларны деткип турар организацияларны доктаамал деткиир күзелин илереткен. Келир үеде удур-дедир харылзааның бир кезээ кылдыр кады ажылдажылга угланыышкыннарын ажылдап кылырын база чугаалашкан.
Просмотры: 175
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности

Репост из «Правительство Тувы»

Глава Тувы Владислав Ховалыг провел инспекцию строительных площадок… — видео, канал «Тыва Чазак» ▶ видео
Глава Тувы Владислав Ховалыг провел инспекцию строительных площадок Кызыла. Это спортивные залы, бассейн, детский сад и дорожная инфраструктура. Главные задачи, которые поставил Глава республики, - ускорить темпы работ и подготовить объекты к зимнему периоду👆
Просмотры: 313
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности
🔹2026 чылдың октябрьның 21-22 хүннеринде Москваның ВДНХ-да «Техноград» комплекизинге болуп эрткен Бүгү-россия чергелиг форумга Тыва Республиканың эртем-нептерелдиг туризм адырында арга-дуржулгазын таныштырган. Ук хемчег эрге-чагырганың, эртемниң болгаш өөредилгениң төлээлерин каттыштырган. Тываның Өөредилге яамызының эртем килдизиниң начальниги Ольга Монгуш, Тываның күрүне университединиң улуг башкызы Минчимаа Ондар база Тываның гуманитарлыг болгаш тускай шинчилелдер институдунуң специализи Любляна Ёнзак Тываны төлээлеп киришкеннер.

Таныштырылга сессия үезинде, Самара облазының, Санкт-Петербургтуң, Башкортостан Республиканың төлевилелдери-биле чергелештир Тываның практиказы чуртта тергиин бештиң санынче кирген.

«Тываның Чазааның чанында эртем, өөредилге, туризм адырының курлавырларын каттыштырган ведомстволар аразының ажылчын бөлүүнүң демниг ажылы – чедиишкинивистиң кол барымдаазы болган. Эртем-нептерелдиг объектилер реестринче Тываның эртем болгаш культура албан черлерин киирер талазы-биле ажыл – бирги базымывыс ол: амгы үеде регионнуң 19 чери даңзыже кирген, өске 29-зу сайгырылгада» – деп, Тываның Өөредилге яамызының эртем килдизиниң начальниги Ольга Монгуш чугаалаан.

Тыва Республиканың арга-дуржулгазының кол аргазы – эртемденнерниң автор болганы. Олар эртемже угланган маршрут программазын ажылдап кылгаш, ооң соонда маршрутту турисчи продукт кылдыр тургузуп, туроператорлар-биле кады боттандырып турар.

Россияның Өөредилге болгаш эртем яамызының бадыткаан ийи маршруду: «Тываның геологтуг эрткен үези: бурунгу вулканнардан юр үениң хөмүрлеринге чедир» («Алдын ном» КхАН биле РЭА СС ТывБККШИ-ниң ажылдап кылганы) база «Тыва: эге дөзүнче аян-чорук (Тываның гуманитарлыг болгаш тускай шинчилелдер институдунуң тургусканы) республикага 2026 чылда ажылдап эгелээн. Оон ыңай үш маршрут — «ТывКУ-да эртем делегейи», «Аржааннар: Тываның эм-таң хүрээлери», «Черби-Тапса: геологтуг эпохаларже аян-чорук» — хыналданың сөөлгү чадазында чоруп турар.

Тываның маршруттары эртем билиглерни нептередиринден аңгыда, өөредилге айтырыгларын база шиитпирлеп, регионнуң онзагай өнчүзүн кадагалап арттырарынга үлүг-хуузун киирип турары форум үезинде демдеглеттинген. Президент Владимир Путинниң чарлааны Эртем болгаш технологиялар декадазында (2022-2030) боттанып турар эртем-нептерелдиг туризмни хөгжүдер төлевилел эртем адырынче аныяктарны хаара тударынга стратегтиг база угланыышкынныг.
Просмотры: 202
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности
🔹Тываның спортчулары Сайлык Салчак биле Торепчи Донгак Колумбияның Картахена хоорайга улуг улус аразынга кикбоксинг талазы-биле делегей чемпионадынга чедиишкинниг киришкеннер. Олар Россияның чыынды командазының кежигүннери кылдыр алдын болгаш мөңгүн медальдарны чаалап алганнар.

🥇Сайлык Салчак 54 кил деңзилиг херээжен спортчулар аразынга лоу-кик хевиринге делегей чемпиону болган. Ол кикбоксингке делегей чергелиг спорт мастери, Россияның чыынды командазының кежигүнү, Россияның чемпиону, Россияның Бирги чери дээш маргылдааның дөрт дакпыр чемпиону. Спортчу Диана Доктугунуң удуртулгазы-биле белеткенип турар.

🥈Төрепчи Донгак 60 килге эр улус аразынга делегей чемпионадынга мөңгүн медальды чаалап алган. Ол кикбоксингиге делегей чергелиг спорт мастери, Россияның беш дакпыр чемпиону, 2019 чылдың делегей чемпиону, 2025 чылдың делегей Кубогунуң чемпиону. Ооң тренери — Мөңгүн-оол Иргит.

«Тываның кикбоксинг школазы ам-даа бүзүрелдиг бурунгаарлаары чугаажок. Спортчуларга оон-даа хөй тиилелгелерни, чаа спортчу бедиктерни чедип алырын күзедим» - деп, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг спортчуларга болгаш тренерлерге моон-даа соңгаар чаа тиилелгелерни, бедик чедиишкиннерни күзээн.

Сайлык биле Төрепчиниң чедиишкиннери – тыва спортчуларның бедик арга-мергежилиниң болгаш делегейниң спортчу шөлдеринге көскү чедиишкиннерни чедип ап шыдаарының база бир бадыткалы болган.
Просмотры: 169
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности

Репост из «Владислав Ховалыг»

В Колумбии завершился чемпионат мира по кикбоксингу среди взрослых, где наши земляки в составе сборной России показали одни из лучших результатов.  

Сайлык Салчак стала чемпионкой мира среди женщин в разделе лоу-кик в весовой категории до 54 кг. А Торепчи Донгак - серебряный призер среди мужчин до 60 кг. Несомненно, это результат, прежде всего, огромного труда и веры в себя. Поздравляю спортсменов и их тренеров.  

Тувинская школа кикбоксинга продолжает уверенно наращивать темпы. Желаю бойцам еще больше побед и покорения новых спортивных вершин!
Просмотры: 186
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности
🔹 Тывада школачыларга күскү дыштанылга эгелээн. Регионнуң Өөредилге яамызы өөреникчилерниң айыыл чок чоруун хандырып, берге байдалда уругларны деткиир дээш ажыктыг болгаш солун дыштанылганы организастаарынче угланган бөлүк хемчеглерни бадылаан. Тодаргайлаарга, беш хонук өөренир школаларга октябрь 26-дан ноябрь 3-ке чедир беш хонуктуң, а октябрь 25-тен ноябрь 3-ке чедир алды хонуктуң школаларынга күскү дыштанылгалар үргүлчүлээр. Улдуңнуң бирги өөредилге хүнү ноябрь 4-түң байырлалынга таваржы берген болгаш, өөреникчилер ноябрь 5-те өөренип эгелээр.

Өөредилге черлеринге айыыл чок чоруктуң ниити тайылбырын эрттирген. «Угарлыг ыштан кичээниңер!», «Комендант шагын сагып тур мен!», «Бажыңымда мен» дээн ышкаш темалыг акцияларны айыыл-халаптарны болдурбас дээш планнаан.

Школа-интернаттарда чурттап турар малчыннар ажы-төлүнге тускай чурумну доктааткан: чүгле ада-иези (хоойлу езугаар төлээлелери) боттары ат салган соонда ажы-төлдү хүлээдип, уткуп алыр.
Аңгы-аңгы профилактиктиг учеттарда өөреникчилерге, амыдыралдың берге байдалынга таварышкан уругларга, ол ышкаш өскүс болгаш ада-иезиниң хайгааралы чок арткан уругларга хууда үделге программаларын тургускан. Дыштанылга хонуктарында ол өг-бүлелерже үнүүшкүннерни организастаар, специалистер уругларның чурттап турар байдалын хынап, чогуур адрестиг дузаны үезинде көргүзер.

Дыштанылга үезинде өөредилге, культура болгаш спорт албан черлеринге түр үениң 342 дыштанылга төптери ажыттынып, хостуг үезин шын болгаш ажыктыг эрттиржип, чаа кичээлдерни шенеп, эш-өөрү-биле харылзажыр арганы бээр.

Элээн каш улуг хемчеглер база планнаттынган. Чижээлээрге, октябрь 30-де болур «Театр – бис» деп республиканың уруглар театр уран чүүлүнүң фестиваль-мөөрейи аныяк артистерниң салым-чаяанын ажыдарынга эптиг шөл болур. Школаларга «Хөм бөмбүк – школачы футбол лигазы» деп бүгү-российжи мини-футбол маргылдаазының шилилге маргылдаалары эртер. Экология болгаш биология талазы-биле сонуургалдыг школачылар «Подрост» деп бүгү-российжи элээдилерге арга-арыг мөөрейиниң регионалдыг чадазынга ырактан киржип база болур.

Октябрь 26-дан 30-ге чедир «Сылдысчыгаш» салым-чаяанныг уруглар төвүнге 5-тен 10 класстар өөреникчилеринге чонар-даш уран чүүлүнге кыска хуусаалыг өөредилег курузу эртер. Немелде өөредилге башкызы, Россия Федерациязының алдарлыг чурукчузу, Россияның Чурукчулар эвилелиниң кежигүнү, улусчу ус-шевер Алексей Кагай-оол кичээлдерге башкылаар.

Оон аңгыда «Авангард» өөредилге-методиктиг төп шериглээр чедип турар элээди оолдарга шериг албанының эге билиглеринге өөредилге чыыжын уламчылаар. Программа октябрьдан декабрьга чедир чоруп турар болгаш беш хонуктуң тос сессиязын киирген. 800 ажыг оолдар аңаа киржир ужурлуг.

Тываның элээн каш кожууннарында чурттакчылыг черлерже адыглар чоокшулап турары-биле бедик серемчилелдиң чуруму күш киргенин сагындыраал. Культурлуг, спортчу, школачы, уругларның массалыг хемчеглерин арга-арыглыг база ооң чоогунда девискээрлерге эрттирерин хораан. Арга-арыг чоогу черлерде чурттап турар чурттакчыларга комендант шагын чарлаан. Ада-иелерге ажы-төлүн каяа-даа үдээрин сүмелээн – назы четпээннерниң хоойлу езугаар камгалакчызы чокка хөй-ниити черлеринге дүне, 21:00 шактан 7:00 шакка чедир чорууру хоруглуг.
Просмотры: 197
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности

Репост из «Владислав Ховалыг»

Сегодня у школьников Тувы начались осенние каникулы.
 
Это время, требующее максимальной концентрации и внимания к детям со стороны взрослых. Сейчас риски для несовершеннолетних возрастают, у ребят появляется больше свободного времени, а на улице начинает темнеть гораздо раньше. Важно организовать досуг школьников так, чтобы они провели эти дни с пользой, развиваясь как умственно, так и физически.
 
Еще в начале прошлой недели дал соответствующие поручения Министерству образования, главам муниципалитетов и профильным ведомствам. В частности, необходимо провести инструктажи по безопасности с учащимися и их родителями, усилить ежедневные вечерние рейды по соблюдению комендантского часа, а также обеспечить работу досуговых центров.
 
При этом всегда должны помнить: главную ответственность за детей несем мы, родители. Только так сможем обеспечить им безопасные каникулы.
Просмотры: 155
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности

Репост из «Владислав Ховалыг»

В Туве завершается модернизация объектов культуры в рамках национального проекта «Семья».

Строительно-ремонтные работы на площадках демонстрируют высокую динамику, общая техническая готовность зданий - превысила 90%. На большинстве объектов обновление находится на финальной стадии или полностью завершено.

После капремонта открыли свои двери народный театр в селе Бора-Тайга Сут-Хольского района и центральная библиотека в Бай-Хааке Тандинского района. Завершаются работы и в Доме культуры села Бай-Даг Эрзина, а также в чаданском историко-краеведческом филиале Национального музея.

Благодаря федеральной поддержке сельские объекты культуры Тувы получают новую жизнь. Уверен, обновленные учреждения станут местом для реализации творческих идей земляков.
Просмотры: 168
Перейти в пост Открыть в MAX Сообщить о неточности
Вся лента — после бесплатной регистрации
ВКонтакте Телеграм Одноклассники
Избранное в datool.ru

Следите за каналом в личном кабинете

Зарегистрируйтесь в datool.ru, чтобы добавить канал «Тыва Чазак» в избранное и отслеживать его показатели.

Зарегистрироваться
Для владельцев каналов

Подтвердите свой канал

Войдите или зарегистрируйтесь в datool.ru, затем добавьте нашего бота в канал по инструкции в личном кабинете. После проверки владения замок исчезнет и вам станет доступно управление каналом.

Войти или зарегистрироваться

Сообщить о неточности

Опишите, что нужно исправить. Если есть источник, добавьте ссылку.

Вы покидаете datool.ru

Ссылка ведёт на внешний сайт. datool.ru не отвечает за его содержимое — проверьте адрес, прежде чем вводить пароли или платёжные данные.

Переход через 10 с

Перейти