Тыва Чазак

Проинспектировал дома, которые строятся на улице Героев СВО. На месте оценил ход работ - важно, чтобы новые жилые кварталы были комфортными и надежными.
 
Уделил внимание детским площадкам. Заметил недочеты: в отдельных местах конструкции пока остаются травмоопасными, хотя должно быть с точностью до наоборот. Строители согласились с замечаниями и пообещали исправить в ближайшее время.
 
Многие из тех, кто уже живет в этих домах, успели купить квартиры благодаря льготной ипотеке, поддержанной Президентом. Программа пришлась как нельзя кстати и помогла семьям Тувы вовремя решить квартирный вопрос на хороших условиях.
 
Сам микрорайон активно растет и развивается. Здесь сейчас возводятся и другие новые дома, и в будущем эта территория продолжит застраиваться дальше.

🔹Тывага 2026 чылдың ноябрь 1-ден декабрь 1-ге чедир бир ай дургузунда үндүрүглер чыылдазының кампаниязы болуп эртер. Регион Чазааның чогуур айтыышкыны езугаар эртер хемчегниң сорулгазы – хуу кижилерден өнчү үндүрүглерин чыырын көвүдетпишаан, өрелерни эвээжедип, республиканың каттышкан бюджедин долдурары болур.
Шалыпчы айда үш хевирниң - транспорт, чер болгаш эт-хөреңгиге өнчү үндүрүглеринге амгы төлевирлерни болгаш өрелерни чыыр.

Компанияны эрттиреринге кожууннарда тускай ажылчын бөлүктерни тургузуп, харыысалгалыг кижилерни томуйлаар.
Чагырга ажылдакчылары болгаш Россияның Федералдыг үндүрүг албанының Тыва Республикада эргелелиниң специалистери чурттакчы чонга үндүрүглерни төлээриниң чугулазын дыңнадыры-биле өрегелерни кезиир. Суурларга көжүп чоруур офистер ажылдаар, чурттакчы чон оон үндүрүгге саныышкыннарын хынап, оларын төлеп болур. ОШАЧКИ-ниң стационар постуларынга өре чыыр рейдилерни чорудар. Эң хөй түңнүг өрелерлиг үндүрүг төлекчилери-биле специалистер харылзажыр. Ажыл берикчилери болгаш организациялар удуртукчулары ажылдакчыларының аразынга үндүрүглерге өрелерин эвээжедир дээш кылып чоруткан ажылдарын чагырга даргаларынга илеткээр апаар.

Кожууннарның эт-хөреңги үндүрүглеринге амгы төлевирлерни болгаш өрелерни чыгганынга неделя санының рейтингизин тургузар. Бо рейтингини Тыва Республиканың Чазаанче киирер.

Бир ай дургузунда уламчылаар шалыпчы айда хуу кижилерниң өнчү үндүрүглеринге амгы төлевирлерниң болгаш өрелерниң эвээш дизе 75 хуузун чыып, өрени 3 млн. рубльге эвээжедир. Ол түңде 0,5 млн рубли – чер үндүрүглеринге, 0,3 млн-и – эт-хөреңги үндүрүглеринге, 2,2 млн рубли транспорт үндүрүглеринге хамааржыр.

Федералдыг үндүрүг албанының Тывада эргелели хамаатыларга 2025 чылдың үндүрүглер дыңнадыышкыннарын чорутканын сагындырып турар. Оларны транспорт аймааның, чер участоктарының, эт-хөреңги ээлеринче, ол ышкаш 2025 чылда орулга алган хамаатыларның чамдык категорияларынче чоруткан.

Дыңнадыышкыннарның хөй кезиин үндүрүг төлекчизиниң хууда кабинединче азы Күрүне ачы-дуза порталы таварыштыр электроннуг хевирге чоруткан. А саазын хевирлерин почта таварыштыр (электроннуг ачы-дузаларже кирбес кижилерге), ол ышкаш «Мои Документы» төптерден (МФЦ) база ап болур.

Дараазында таварылгаларда үндүрүг дыңнадыышкыннарын чорутпазын албан чери сагындырган: бир эвес хамаатыда үндүрүг төлээринден бүрүнү-биле хостаан чиигелделер азы үндүрүглер бар болза, азы ниити саныышкыннар түңү 300 рубльден эвээш болза (дыңнадыышкынны чоруткандан бээр үш чыл эрте берген таварылгалардан аңгыда).

Дараазында аргалар-биле эт-хөреңги үндүрүглерин төлеп болур:
1. Россияның федералдыг үндүрүг албанының «Хуу кижилерге үндүрүг төлекчизиниң хуу кабинеди» интернет-сервис таварыштыр.
2. Күрүне ачы-дузаларының gosuslugi.ru порталының дузазы-биле.
3. «Үндүрүглер болгаш каайлылар төлевири» (nalog.gov.ru) интернет-сервис таварыштыр.
4. «Почты России» салбырлары база чээли организациялары таварыштыр квитанциялар-биле.

2026 чылдың декабрь 1-де үндүрүглер төлээриниң хуусаазы төнер. Россияның федералдыг үндүрүг албанының Чаңгыс аай контакт-төвүнүң 8-800-222-22-22 телефонундан айтырыгларга харыыларны ап болур.

🔹2026 чылда Тывада дүжүт ажаалдазының баш бурунгаар түңнелдерин үндүрген. Регионнуң чер ажылдыглары планнаттынган шөлдүң 99,7 хуузун – 23343,7 га черниң 23268,6 газындан дүжүттү ажаап алган. Ажаап алган дүжүт ниитизи-биле 64715 тонна четкен.
Картофель болгаш ногаа аймааның дүжүдү – сезоннуң кол чедиишкини. 2500 ажыг гектар шөлге картофель үрезинин олуртуп, 30700 тонна ажыг дүжүттү ажаап, ортумаа-биле 122 центнерни алган. 390 га ажыг черге ногаа культураларын тарып, шупту 5060 тонна ажыг тоннаны, азы 1 гектардан ортумаа-биле 129 центнер дүжүттү чыгган. Тываның Баштыңы регионнуң көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлериниң чедиишкиннерин демдеглеп, төлептиг ажыл-ижи дээш четтиргенин илереткен.

«Бо сан-чурагайларның артында хову шөлдерде ажылдап чоруур кижи бүрүзүнүң хүн бүрүде аар ажылы бар. Ажылыңарга бердингениңер база агаар-бойдустуң кандыг-даа үелерин ажып эртип, төрээн чериңер дээш сеткилиңер ханызындан сагыш човап чорууруңарга четтирдивис. Ам мал кыштаглаашкынының харыысалгалыг үези эгелээр. Ажыл-агыйларның мөөңнеп алган мал чеми база арга-дуржулгазы кыштаглаашкынны эки эрте бээр дээрзинге бүзүрелди берип турар. Малчыннарга херек дузаны үезинде бээри, мал-маганны чогуур чүүлдер-биле хандыртырары чугула» – деп, ол Макс мессенджерде каналынга бижээн.

Картофель дүжүдү-биле Кызыл (4418 тонна), Таңды (3638 тонна), Бай-Тайга (3469,2 тонна) кожууннар мурнунче үнген. Каа-Хем кожуун гектардан 155 центнер картофельди ажаап ап, тулган рекордту тургускан, а Таңды (гадан 152 центнер), Чаа-Хөл кожуун база Бии-Хем (гадан 130 центнер) кожууннар ооң соонда болганнар.

Таңды кожууннуң чер ажылдыглары ниитизи-биле эң хөй дүжүттү, гектардан 152 центнерни, азы 105 гектардан 1600 тонна ногаа дүжүдүн ажаап алган. Бедик көргүзүглерни Кызыл (1049 тонна), Каа-Хем (360 тонна) кожууннар база көргүскен.

Ажыл-агыйлар 3309,5 га черден тараа культуралары – кызыл-тас, сула, ак-тарааның дүжүдүн ажаап алыр планын 97 хуу күүседип, ниитизи-биле 3234,5 га черден дүжүттү алган. Гектардан ортумаа-биле 18,6 центнерни, азы 6 муң ажыг тонна дүжүттү ажаап алган. Таңды кожуун 1732,4 гектардан 3800 тонна дүжүттү ажаап, бир гектардан ортумаа-биле 21,9 центнер дүжүттү алгаш, тергиидээн. Көргүзүглер талазы-биле Бии-Хем кожуун шылгараан: 716 га шөлден 981 тонна дүжүттү чыып алган, ол ышкаш Чөөн-Хемчик кожуун 230 гектардан 386 тоннаны ажааган.

Хову ажылдарын доозарынга таарымчалыг байдалдарны тургузуп, республикада КЧМ-ның чедишпес байдалын болдурбазы-биле, регионнуң чер ажыл-агыйларынга кывар-чаар чүүл хандырылгазының төпчүткен системазын тургускаш, хүннүң-не хайгааралда алган. «Исток» КХН-ни регионалдыг оператор кылдыр томуйлаан. Билдингир автозаправка станцияларының четкизи («Москва» АЗС, «РТК» КХН, ХБ Чыргал А. С.) таварыштыр кожууннарда көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлеринче субсидиялыг дизельдиг кывар чүүл чедирилгезин организастаанындан, оларның кывар-чаар чүүлге чарыгдалдарын эвээжеткен.

Сезон агаар-бойдустан бергедээшкиннер чокка эртпээн, ооң иштинде Барыын-Хемчик кожууннуң Аксы-Барлык суурга долу чагганындан онза байдал болган. Ындыг-даа болза, суур ногаа ажаалдазының планын 98 хуу күүсеткен: 13 гадан дүжүт ажаар планын херек кырында 13,3 га чедирген.

Ооң-биле чергелештир, Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы чылдың-на регионда көдээ ажыл-агый культураларынга агро камгаладылганы кылдыртканы эки түңнелдерни көргүскен: 2022 чылга деңнээрге, 2025 чылда когараан дүжүт дээш төлевирлер 2,3 млн рубль болуп, беш катап көвүдээн. 2020 чылда чаңгыс ажыл-агый ийи керээ-биле 578 гектар черни камгалаткан болза, 2025 чылда тыва аграржылар 11 ажыл-агыйны төлээлээн 11 керээни чарып, 3661 гектар черни камгалаткан. А 2026 чылда 7 ажыл-агый камгалаткан. Чер ажыл-агыйынга айыылдыг зонага хамааржыр регионга ол сан-чурагай республикада агроүлетпүр комплекизиниң саң-хөө талазы-биле турум чоруунуң болгаш үлетпүрнүң хөгжүп өзүп турарын бадыткап турар.