Монгуш Хургул-оолович Маннай-оол - Тыва Республиканың алдарлыг эртемдени, төөгү эртемнериниң кандидады, 180 ажыг эртем ажылдарының автору, ооң иштинде Тываның төөгүзүнге, археологиязынга болгаш этнографиязынга хамаарышкан монографиялар. Ооң чамдык чогаалдары Бельгияга, Германияга, Австрияга, Японияга очулдуртунуп парлаттынган. Тывага археологтуг шинчилелдер кылырынга улуг үлүг-хуузун киирген. Ол 25 чыл дургузунда Тыва эртем-шинчилел институдунга (ТИГПИ) археологтуг экспедицияларны удуртуп, Аржаан-1 хөөнүң казыышкыннары бүгү делегейде алдар-атты чедип алырынга чедирген.
Тыва Республиканың ордени-биле, Тыва Республиканың «Эрес-дидим күш-ажыл дээш» медалы-биле, Тыва АССР-ниң Дээди Чөвүлелиниң Президиумунуң Хүндүлел бижии-биле, «Социалистиг маргылдааның тиилекчизи» демдек-биле шаңнаткан. Монгуш Хүргүл-ооловичиниң адын «ХХ чүс чылдың Тываның алдарлыг кижилери» деп күрүне номунда бижээн. 1985 чылдан 1991 чылга чедир Бүгү-эвилелдиң «Билиглер» ниитилелиниң Тыва салбырының даргазы болгаш Төөгү болгаш культура тураскаалдарын камгалаар Бүгү-эвилел ниитилелиниң кежигүнү чораан.
«Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаатызы» атты 1999 чылда тывыскан.
«Кызыл хоорайның хүндүлүг хамаатылары» деп номдан материалдарга даянган. Ажык үндезиннерден чурук.